"ĐÀN GHITA CỦA LORCA" - Thanh Thảo

  

Nghe nhạc Nếu Tôi Chết Hãy Chôn Tôi Với Cây Đàn Guitar
 
Tải bài này tại đây (Độ dài 7 phút 26 giây)

 

 

     Bắt đầu từ năm học 2008-2009 bài thơ " Đàn ghi-ta của Lor-ca" của nhà thơ Thanh Thảo được chính thức đưa vào chương trình ngữ văn lớp 12. Để giúp các thầy cô giáo và học sinh lớp 12 có điều kiện hiểu thêm về nhà thơ Lor-ca và sáng tác thơ của Ông cũng như hiểu thêm bài thơ viết về Lor-ca của Thanh Thảo xin giới thiệu một bài viết của nhà thơ Thanh Thảo về Lor-ca và về xuất xứ của bài thơ   "Đàn ghi-ta của Lor-ca".  

 

 

LORCA TRONG TÔI

 

 

 

 

        "Tôi không muốn nhìn thấy máu!" ( ! Que no quiero verla!) Lorca đã thảng thốt kêu lên trong một bài thơ định mệnh của mình bài "Bi ca cho Ignacio Sanchez Mejias". Nhưng "máu đã chảy tràn" chỉ một năm sau khi bài thơ tuyệt tác này ra đời và máu đó chính của Lorca. Nhà thơ đã không nhìn thấy máu mình chảy tràn trên đất Tây Ban Nha. Nhưng toàn thế giới đã thấy và đã kêu nghẹn lên câu thơ "Tôi không muốn nhìn thấy máu!".

Linh cảm về "một cái chết được báo trước" luôn ám ảnh Lorca và chính nó đã trở thành một trong những động lực lớn nhất của thơ ông. Tình yêu sự chết và cái đẹp là ba nỗi ám ảnh lớn trong thơ Lorca nó hoán đổi nhau cái này là tiền đề cho cái kia kết thành một vòng tròn vĩnh hằng. Lorca đã chấp nhận và tôn vinh sự chết như đã chấp nhận và tôn vinh tình yêu cái đẹp vì ông đã thấy trong cái đẹp có sự chết cũng như trong cái chết có tình yêu. Trong bài thơ "Bài ca mộng du" khi hai người bạn mê man trèo lên lan can cao tít "lan can của vầng trăng - nơi nước gieo vang dội" họ trèo lên và để lại phía sau những vệt máu vệt nước mắt để lại phía sau cả cuộc đời họ để đi tới tận cùng khát vọng của mình tình yêu của mình cái đẹp của đời và cái chết của mình. Hình ảnh cuối cùng mà họ nhìn thấy là một nàng di-gan đong đưa móc nối vào "nhũ băng vầng trăng" mà đong đưa hình ảnh rõ nhất của cái đẹp và sự chết hòa trộn vào nhau. Nhưng:

                               "đêm bỗng dưng thân thiết

                               như một chốn quê nào

                               đám dân phòng say xỉn

                               đập vào cửa ồn ào"

 

Cái hình ảnh quá xoàng xĩnh ấy bỗng dưng thành biểu tượng của đời sống bỗng dưng thân thiết đến nghẹn ngào trước đôi mắt sắp khép lại vĩnh viễn của nhà thơ. Trong những bài thơ đẹp nhất du dương nhất Lorca thỉnh thoảng vẫn có những "cú rơi" như thế những cú rơi khiến ta phải chới với hai tay mình mong ghì siết lấy đời sống tình yêu và cái đẹp ghì siết mà cảm một cách da thịt rằng mình đang ôm ghì cái chết. Lorca là nhà thơ của những giấc mơ của những linh cảm nhoi nhói một nhà thơ có thể biến những giấc mơ thành nhịp điệu có thể biến những linh cảm thành ngôn ngữ. Lorca siêu thực một cách tự nhiên và hiện thực một cách tự nhiên. Năng lượng sáng tạo trong ông nhiều tới mức dường như ông phóng bút là thành thơ mở miệng là thành những khúc romance ballad... "Khi tôi chết - hãy chôn tôi với cây đàn ghi-ta" cây đàn ghi-ta ở đây giống như cây đàn lyre là biểu tượng của thi ca khởi phát và giữ nhịp cho thơ ca chứ không đơn giản như có nhạc sĩ ở ta nhầm nó là "cây đàn ghi-ta - của Victo Hara" hay "cây đàn ghi-ta của đại đội ba". Lorca muốn được chết "tử tế trên giường mình" muốn được nằm trong đất cùng với cây đàn thơ của mình nhưng sự Tàn Bạo lại không muốn vậy. Bởi bọn phát xít là giống ruồi nhặng chúng là cái chết mang hình con nhặng "cái chết đẻ trứng vào vết thương" như một câu thơ tuyệt vời của Lorca đã chỉ chính xác. Mà những vết thương như thế có quá nhiều trong thơ Lorca nó song hành với hình ảnh một chàng kỵ sĩ cô đơn "con ngựa đen vầng trăng đỏ" với hình ảnh nàng di-gan như ngọn lửa xanh "xanh thân hình xanh tóc". Và Lorca hỏi: "Há anh không thấy vết thương tôi - Từ ngực lên tới cổ?" Khi Lorca cầm trên tay cây đàn thơ của mình chàng như một torero (đấu sĩ) bước vào đấu trường trong cuộc chiến một mất một còn với con-bò-tót-định-mệnh một "con bò cô đơn với trái tim cao thượng". Chàng sẵn sàng chết trước cặp sừng oai dũng của con bò trọng danh dự ấy với "những vết thương bốc cháy như mặt trời". Đau đớn thay chàng đã phải chết vì những con nhặng "đẻ trứng vào vết thương" chàng đã bị ám sát ám hại một cách lén lút và hèn hạ. Dường như không thể phân biệt được cuộc đời của Lorca với thơ của ông bởi chúng quyện chặt vào nhau và thơ Lorca chính là cuộc đời của ông đúng đến từng câu thơ từng giây phút một. Tôi nhớ lần đầu tiên tôi được đọc một số bài thơ Lorca qua bản dịch của Hoàng Hưng những bản dịch được bạn bè chép tay truyền cho nhau tôi đã cảm nhận về Lorca như vậy và bây giờ sau 40 năm tôi vẫn cảm nhận như thế. Lorca là "một cơ quan của Thiên Nhiên được sinh ra để làm thơ" như câu nói của M.Gorki về X.Êxênhin. Và cái "cơ-quan-thơ" đó hoạt động cho tới phút những viên đạn phát-xít găm vào ngực nó. Nhưng trước cái ngày bi thảm của năm 1936 Lorca đã đón trước Định Mệnh của mình từ lâu lắm và đón bằng tất cả những bài thơ của mình. Vì thế có lẽ cái chết đối với Lorca không đột ngột dù nó đột ngột với toàn thế giới. Ông đã bình thản đi tới cái chết trên tay là cây đàn thơ một cây ghi-ta màu bạc. Từ những cảm nhận mơ hồ bị ngắt quãng nhưng cũng dài lâu ấy vào năm 1979 tôi đã viết bài thơ "Đàn ghi-ta của Lorca". Cả bài thơ bật lên nhờ một câu thơ của Lorca dẫn dắt: "Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn" và  chính là qua thơ Lorca mà tôi hình dung ra cái chết của ông:

 

ĐÀN GHI-TA CỦA LORCA 
                   "Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn"
                                    F.G.Lorca
  những tiếng đàn bọt nước
Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt
li-la li-la li-la
đi lang thang về miền đơn độc
với vầng trăng chếnh choáng
trên yên ngựa mỏi mòn
Tây Ban Nha
hát nghêu ngao
bỗng kinh hoàng
áo choàng bê bết đỏ
Lorca bị điệu về bãi bắn
chàng đi như người mộng du
tiếng ghi-ta nâu
bầu trời cô gái ấy
tiếng ghi-ta lá xanh biết mấy
tiếng ghi-ta tròn bọt nước vỡ tan
tiếng ghi-ta ròng ròng
máu chảy
không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang
giọt nước mắt vầng trăng
long lanh trong đáy giếng
đường chỉ tay đã đứt
dòng sông rộng vô cùng
Lorca bơi sang ngang
trên chiếc ghi-ta màu bạc
 
 chàng ném lá bùa cô gái di-gan
vào xoáy nước
chàng ném trái tim mình
vào lặng yên bất chợt
li-la li-la li-la...  
                        1979
                 THANH THẢO

                ( Rút trong tập thơ Khối vuông rubich) 

 

 

Nếu lá bùa cô gái di-gan tượng trưng cho Cái Đẹp huyền bí có thể trấn an mọi xoáy nước hung dữ nhất thì Tình Yêu của Lorca - chính là trái tim ông - lại có thể làm tâm hồn chúng ta không thể nào yên được không thể lạnh và lặng được. Lorca đã mang cái Đẹp Tình Yêu đến giáp mặt với sự Chết hòa vào sự Chết để mở ra những nẻo đường kỳ ảo cho Cuộc Sống cho tâm hồn con người. Khi những con nhặng phát-xít "đẻ trứng vào vết thương" những cái trứng của sự hủy diệt thì Lorca lại ươm những hạt-giống-thơ của mình vào tận trong lòng sự Chết để cuộc sống có thể nở hoa từ đó . "Li-la li-la li-la" viva Lorca lila Lorca lila lila lila...

 

alt

 

 

 

HỎI CHUYỆN NHÀ THƠ THANH THẢO  VỀ "ĐÀN GHITA CỦA LORCA"   
               

Thực ra Thơ có vẻ đẹp riêng của Thơ nó không hoàn toàn giống vẻ đẹp của các mỹ nhân hay hoa hậu đâu. Cũng như với tôi có khi sự choáng ngợp hay "cú sốc" đến không phải từ sắc đẹp các cô gái thi Hoa hậu Hoàn Vũ mà lại đến từ cú "direct" của ông con rể  Cty Hoàn Cầu-Hoàn Vũ (đơn vị đăng cai tổ chức cuộc thi này) đấm thẳng vào mặt phóng viên ảnh Minh Quốc - TTXVN khiến toé máu cơ! " Cú đấm văn hoá" đậm đà bản sắc...lưu manh ấy gây ấn tượng vô cùng đối với tôi dù người ra tay đang có quốc tịch Canada nhưng không thể dấu đi đâu cái "bản sắc đá cá lăn dưa" của mình như một người gốc Việt chánh hiệu.
                                                                                                                                       CÁT VĂN      

@ Có nhận định rằng "Thơ Thanh Thảo dành mối quan tâm đặc biệt cho những con người sống có nghĩa khí nhân cách ngời sáng dù số phận có thể ngang trái như Cao Bá Quát Nguyễn Đình Chiểu Ê-xê-nhin Pa-xtéc-nắc Gar-xi-a Lor-ca ..." (sách ngữ văn 12 nâng cao). Nhưng  ngoài vấn đề chung ấy điều gì thôi thúc Thanh Thảo (tức là môi trường cảm xúc trực tiếp) để "Đàn ghi-ta của Lorca"  ra đời? Trong đó Thanh Thảo có gửi lời tri âm hay kí thác nào không? Nếu có xin Anh  vui lòng cho độc giả biết thêm về điều này?
Thanh Thảo: Thực ra dù tôi có những mối quan tâm như sách giáo khoa nâng cao nói thì khi viết một bài thơ cụ thể như bài  "Đàn ghi-ta của Lorca" mối quan tâm chính của tôi chỉ là một hình ảnh gợi mở một âm hưởng hay một nhịp điệu mơ hồ nào từ đâu đó chứ tuyệt nhiên không có một "vấn đề" nào cả! Anh hỏi tôi có gửi lời tri âm hay ký thác nào vào bài thơ ấy không tôi xin trả lời rất thật là tôi không biết.Khi làm thơ thì chỉ từ ngữ gọi từ ngữ nhịp điệu đẩy đưa nhịp điệu.Dĩ nhiên Lorca là một nhà thơ mà tôi hết sức ngưỡng mộ cả về thi ca lẫn cuộc đời và cái chết của ông đều gây cho tôi nhiều xúc cảm và ấn tượng. Chính những hình ảnh và nhạc điệu trong nhiều bài thơ Lorca đã dẫn dắt tôi khi viết bài thơ " Đàn ghi-ta của Lorca" mà tôi coi như một khúc tưởng niệm Ông. 
  @ Lần đầu đọc Đàn ghi-ta của Lorca" cũng như nhiều bài  trong tập "Khối vuông ru-bích" tôi (và chắc cũng nhiều người như tôi) cảm thấy choáng ngợp và lúng túng như đứng trước mỹ nhân có vẻ đẹp hiện đại mà không biết bằng cách nào tiếp cận và khám phá được hết vẻ đẹp của "nàng". Xin nhà thơ có thế giúp chúng tôi cách vượt qua sự lúng túng ấy. 
 Thanh Thảo: Anh nói làm tôi nghĩ đến cuộc thi " Hoa hậu Hoàn Vũ" vừa được tổ chức tại Nha Trang. Thực ra Thơ có vẻ đẹp riêng của Thơ nó không hoàn toàn giống vẻ đẹp của các mỹ nhân hay hoa hậu đâu. Cũng như với tôi có khi sự choáng ngợp hay "cú sốc" đến không phải từ sắc đẹp các cô gái thi Hoa hậu Hoàn Vũ mà lại đến từ cú "direct" của ông con rể  Cty Hoàn Cầu-Hoàn Vũ (đơn vị đăng cai tổ chức cuộc thi này) đấm thẳng vào mặt phóng viên ảnh Minh Quốc - TTXVN khiến toé máu cơ! " Cú đấm văn hoá" đậm đà bản sắc...lưu manh ấy gây ấn tượng vô cùng đối với tôi dù người ra tay đang có quốc tịch Canada nhưng không thể dấu đi đâu cái "bản sắc đá cá lăn dưa" của mình như một người gốc Việt chánh hiệu. Thơ nên tránh xa các cuộc thi hoa hậu dù rất mê các cô gái đẹp nếu không muốn "xơi" những quả đấm thôi sơn đến từ những đại gia yêu gái đẹp bằng...tiền. Vì thế tôi nghĩ người yêu thơ không có gì phải lúng túng khi đứng trước thơ theo kiểu đứng trước gái đẹp. Dĩ nhiên thơ hay thì hoàn toàn khác với "cô gái xấu xí" đang chiếu trên ti-vi. Nhưng nó cũng rất khiêm nhường lặng lẽ và đặc biệt giản dị.Hãy đọc thơ Lorca mà xem những hình ảnh dù lạ tới đâu siêu thực tới đâu vẫn mê hoặc chúng ta một cách thật tự nhiên và hồn hậu. 
  @ Verlaine nhà thơ Pháp nói "Thơ trước hết là nhạc". Đọc bài "ĐÀN GHI TA CỦA LORCA" tôi có cảm giác như được nghe một bài hát ca ngợi cái chết bi tráng và sự bất tử của LORCA do một nghệ sỹ hát rong đang ôm đàn ghita biểu diễn. Nhà thơ có đồng tình với cảm giác trên không? Nếu có   xin Anh  nói rõ thêm về tính nhạc của thi phẩm này?
Thanh Thảo: Tôi rất sợ bài thơ của mình được liên tưởng với hình ảnh một ca sĩ( hay hát rong) ôm đàn ghi-ta hát vang lên trong nhà hát hay giữa phố đông người. Đúng như Verlaine nói thơ trước hết là nhạc nhưng đó là "nhạc của thơ" chứ không phải âm nhạc bảy nốt hay ngũ cung bát âm. Về nhạc tính trong bài thơ " Đàn ghi-ta của Lorca" thì như tôi đã nói chính nhạc tính trong nhiều bài thơ Lorca đã dẫn dắt tôi khi viết bài thơ này. Và tôi muốn dùng lại một số hình ảnh( dĩ nhiên đã biến cải) cũng như mơ hồ một vài theme nhạc trong thơ Lorca khi viết bài này. Tôi nghĩ ở mức độ nào đó mình đã làm được điều mình muốn. Cũng như nhiều bài thơ ngắn khác của tôi bài " Đàn ghi-ta..." được viết liền một mạch trong khoảng thời gian rất ngắn sau khi ngồi chơi và đàm đạo về thơ Lorca với vài người bạn tâm đắc.
 @  Những tiếng đàn bọt nước
      Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt
       li-la li-la li-la
       đi lang thang về miền đơn độc
       với vầng trăng chếnh choáng
       trên yên ngựa mỏi mòn
      Qua mấy dòng này Tôi như thấy Thanh Thảo "bắn những tia hồi quang" còn đọng lại trong ký ức của mình về xứ sở Tây Ban Nha lên trang thơ. Điều ấy có trùng hợp với ý nghĩ của Nhà thơ không? Xin Anh nói rõ hơn về cách biểu đạt mới mẻ này?
Thanh Thảo:Tôi chưa thật rõ lắm câu hỏi của anh. Có lẽ theo tôi đoán anh muốn biết tôi đã đưa một số hình ảnh được coi là "đặc trưng Tây Ban Nha" như "áo choàng đỏ gắt" hay "hát nghêu ngao"...vào thơ mình như thế nào ? Thực ra đúng như anh nói đó là những hình ảnh về Tây Ban Nha đã lặn sâu vào tôi từ khi tôi đọc những tác phẩm của Hemingway-một nhà văn người Mỹ. Mãi cách đây mấy năm tôi mới có dịp ghé qua Barcelona trong khi bài thơ này đã viết cách đây ngót 30 năm nên những hình ảnh Tây Ban Nha mà tôi có được đều qua sách vở. Cách biểu đạt này theo tôi cũng không mới mẻ gì nhưng nó thích ứng trong bài thơ này khi Lorca được coi là " con họa mi Tây Ban Nha". Lorca có câu thơ tôi thuộc lòng từ 40 năm nay qua bản dịch Hoàng Hưng: " Con ngựa đen/vầng trăng đỏ/" còn hoa lila ( hoa lys-hoa huệ tây) thì không chỉ có ở Tây Ban Nha nhưng dường như nó đã đi vào một tác phẩm nào đó viết về Tây Ban Nha mà tôi nhớ. Với lại li-la còn gợi âm thanh như một cú "vê" ghi-ta-cây đàn mà người Việt mình hay gọi là "Tây Ban cầm". Một không khí hơi mờ ảo những hình ảnh mơ hồ lãng đãng...là những gì tôi có được về xứ sở Andalusia mà tôi cảm nhận qua thơ Lorca. Tôi đã cố gắng đưa vào bài thơ mình. May mà nó lại được.
 @ Trong bài có nhiều hình ảnh gợi cảm: "tiếng đàn bọt nước" "vầng trăng chếnh choáng" "yên ngựa mỏi mòn"...
Vì sao Thanh Thảo lại dùng những hình dung từ này? Ý nghĩa của những hình ảnh đó trong việc thể hiện chủ đề?
Thanh Thảo: Anh hỏi tôi thì tôi biết hỏi ai ? Thực ra tôi cũng dùng những "hình dung từ" ấy một cách tình cờ thôi hoàn toàn không cố ý. Tôi vẫn làm thơ như vậy không cố ý không "mài giũa ngôn từ". Những liên hệ( nếu có) giữa các tổ hợp từ ấy trong bài thơ đều gắn một cách vô thức với số phận Lorca. Những "chếnh choáng" " mỏi mòn" "bọt nước" dường như có gần xa ám ảnh cuộc đời Lorca chúng ám cả vào thi ca của Ông. Ai nghĩ "bọt nước" sẽ biến mất không để lại dấu vết là nhầm. Bọt nước lúc hiện lúc tan nhưng tan rồi lại hiện. Nó mỏng manh nhưng không thể bị tiêu diệt. Thơ cũng vậy. Thơ Lorca càng vậy. 
  @ Giọt nước mắt vầng trăng
     long lanh trong đáy giếng
Xin Nhà thơ cho vài lời gợi mở để độc giả có thể hiểu thêm hai câu thơ rất đẹp trên?
Thanh Thảo: Cảm ơn anh! Nếu anh thấy đẹp nghĩa là hai câu thơ ấy có thể đẹp. Mà đã đẹp rồi thì không thể cắt nghĩa không nên cắt nghĩa. 
 @ Xin cảm ơn Nhà thơ Thanh Thảo vì những ý kiến sâu sắc và tâm huyết trên đây. Mong Thanh Thảo tiếp tục cho ra đời nhiều thi phẩm như "ĐÀNGHITA CỦA LORCA".  

              

 
 Hoa Li la (Tử đinh hương)

 

 

mom

tks

luc dau doc pạ tho nay that su e hko hjeu 1 chut ji ve pạ tho nay ca . va e rat so faj gjap mat voi no trong kj thj . nhug bay h thj khac rụ . nhung neu coa bai phan tjch cu the hon thj tot hon nhieu doa .

thanh quynh thai binh

that tuyet voi em iu

hoa wuynh

hay wa

Quỳnh Trâm

cám ơn chị rất nhiều nó sẽ giúp ích cho em nhiều trong kì thi này

wonder

mình thấy đàn ghi ta của lorca hay nhưng không dễ học và không phải ai cũng học được. mình nghĩ thi đại học không nên cho vào bài này bởi lẽ bây giờ cách học của học sinh thường là nghe đọc chep từ cô giáo hoặc là các sách tham khảo không tự phát huy được khả năng tự cảm thụ vủa mình nên chỉ thuộc văn biết văn mà không hiểu văn. nếu cho bài đàn ghi ta của lỏca thì đa phần học sinh không hiểu mà viết thưo những gì mình được học. NHư vậy có lẽ sẽ càng làm cho tình hình học văn càng thụt lùi thôi

wonder

mình thấy đàn ghi ta của lorca hay nhưng không dễ học và không phải ai cũng học được. mình nghĩ thi đại học không nên cho vào bài này bởi lẽ bây giờ cách học của học sinh thường là nghe đọc chep từ cô giáo hoặc là các sách tham khảo không tự phát huy được khả năng tự cảm thụ vủa mình nên chỉ thuộc văn biết văn mà không hiểu văn. nếu cho bài đàn ghi ta của lỏca thì đa phần học sinh không hiểu mà viết thưo những gì mình được học. NHư vậy có lẽ sẽ càng làm cho tình hình học văn càng thụt lùi thôi

cho em hoi lam sao hoc van co the nho nhanh k a

phanthanhvan

Gửi tran mai phuong 07/04 2009 | 21:07

Gửi tran mai phuong 07/04 2009 | 21:07 bai nay rat hay nhung con nhieu phan em ko hieu
---
Xin lỗi Mai phương vì sự chậm trễ này. Em làm bài có tốt không? May đề thi khối C và D năm nay không ra tác phẩm này!

tran mai phuong

bai nay rat hay nhung con nhieu phan em ko hieu

trần thị minh phương

cảm nhận về đàn ghi-ta của lor-ca

bài thơ này rất hay nhưng sao có nhiều chỗ khó hiểu quá.làm cách nào để hiểu bài thơ một cách đúng nhất? em muốn nhờ giúp đỡ về điều đó